Strafbaarstelling illegaal verblijf: aantasting van mensenrechten

Het kabinet wil illegaal verblijf van migranten strafbaar stellen. Ook wil het kabinet het onmogelijk maken dat mensen die zonder verblijfspapieren in dit land worden aangetroffen ooit nog legaal verblijf kunnen verkrijgen, zelfs als er nieuwe relevante feiten zijn die dat wel zouden rechtvaardigen.
Ondergetekenden spreken zich uit tegen deze plannen. Strafbaarstelling van illegaal verblijf is buiten alle proporties en slecht voor de samenleving.

De ondertekenaars propageren geen illegaal verblijf maar verzetten zich tegen het strafbaar stellen ervan, omdat dit voor kwetsbare groepen en voor de samenleving als geheel negatieve gevolgen zal hebben. Het is een aantasting van mensenrechten, bedreigt de meest kwetsbare groepen, werkt uitbuiting in de hand, vergroot de afstand tot de hulpverlening, is slecht voor de veiligheid en openbare orde en vergroot de spanningen tussen groepen in de samenleving.

Ondergetekenden hebben de volgende argumenten tegen de strafbaarstelling:

1) Strafbaarstelling is buiten proportie
Er kunnen allerlei redenen zijn waarom mensen zonder papieren ons land binnenkomen: op zoek naar een betere toekomst, op de vlucht voor een levensbedreigende politieke situatie, vanwege een relatie of gezinsbanden. Er zijn ook mensen die hier eerst legaal verbleven, maar hun status hebben verloren, bijvoorbeeld omdat hun arbeidscontract niet werd verlengd. Hun enige ‘overtreding’ is dat ze hun papieren (nog) niet op orde hebben. Deze mensen dragen al de consequenties daarvan in de vorm van uitsluiting van sociale zekerheid en de mogelijkheid van uitzetting. Het zijn geen ‘criminelen’. Strafbaarstelling van illegaal verblijf is disproportioneel.

2) Strafbaarstelling dwingt ‘illegale’ migranten ondergronds en werkt uitbuiting in de hand
De regering zegt strafbaarstelling als instrument te zien om overlast, uitbuiting, mensenhandel en misbruik door huisjesmelkers tegen te gaan. Dit is een onzuivere vermenging van opsporingsgronden. Bovendien kan deze maatregel juist averechts uitpakken. Mensen die alleen al door hun verblijf in Nederland strafbaar zijn, zullen contacten met overheidsinstanties of maatschappelijke instellingen mijden. Zij zullen zich zo min mogelijk laten registreren. Illegaal verblijf gaat zich dan – nog meer - ondergronds afspelen. Zo zullen migranten zonder verblijfspapieren zich minder snel tot een arts wenden, hun kinderen minder vaak naar school laten gaan, en terughoudend zijn in het aangeven van geboorten waardoor hun kinderen vaker zonder geboorteakte door het leven zullen gaan.
Slachtoffers of getuigen van intimidatie of geweld (op straat, op het werk, of seksueel of huiselijk geweld) zullen nog minder bereid zijn misstanden te melden bij de politie. Die zal ze immers niet beschermen, maar vervolgen. Malafide bedrijven zullen de situatie misbruiken door onderbetaling en uitbuiting. Inschakeling van de arbeidsinspectie levert de werkgever hoogstens een boete maar de migrant een strafblad op.

3) Twijfel over medeplichtigheid aan een strafbaar feit zal hulpverlening ontmoedigen
Vakbonden die migranten helpen op te komen tegen uitbuiting of kerken die mensen naar een dokter verwijzen, komen in een sfeer van medeplichtigheid te werken, zelfs wanneer de regering de uitgesproken intentie om de hulpverlening niet strafrechtelijk aan te pakken waarmaakt door dit juridisch vast te leggen.
De verwarring die hierover ontstaat kan vanuit de huidige praktijk voorspeld worden, en zal zeker tot gevolg hebben dat aan mensen zonder verblijfsrecht noodzakelijke hulp onthouden zal worden.

4) Er ontstaat strijd met internationale verdragen
Mensenrechten gelden voor iedereen, dus ook voor mensen zonder geldige verblijfspapieren.
Zo dient de regering het recht op onderwijs en het recht op medisch noodzakelijke zorg waar te maken. En Nederland hoort bescherming te geven aan kwetsbare groepen. Dit kabinetsvoorstel is in zijn uitwerking strijdig met het doel van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, het VN Vrouwenverdrag, het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie en het Europees Verdrag voor de bescherming van de Rechten van de Mens.
Mensenrechten moeten effectief beschermd worden. Deze regering doet het omgekeerde en plaatst er een barrière van strafbaarheid omheen.

5) Voor de samenleving nemen de negatieve effecten toe
Eerdere kabinetten zijn vanwege zwaarwegende juridische en praktische bezwaren niet overgegaan tot strafbaarstelling van illegaal verblijf. Zo zouden door de strafbaarstelling migranten zonder geldige verblijfspapieren (nog) meer aangewezen worden op overlevingscriminaliteit. Verdere marginalisering van deze migranten kan leiden tot een toename van strafbare feiten zoals identiteitsfraude, uitbuiting, mensenhandel en mensensmokkel. Ook procedures en andere administratieve lasten zullen toenemen. Transacties, vervolging, boetes die niet betaald kunnen worden, vervangende hechtenis; het geheel zal een aanzienlijk beslag leggen op de toch al beperkte capaciteit van politie, rechtbanken en gevangenissen.
Gemeenten voorzien dat zij nog meer te maken zullen krijgen met openbare orde problemen zoals overlast, overbewoning, en risico’s voor de volksgezondheid. Deze zaken zullen moeilijker bestreden kunnen worden door de onzichtbaarheid van de betrokkenen.

Strafbaarstelling criminaliseert elke migrant zonder geldige verblijfspapieren. Dit beeld voedt het wantrouwen ten aanzien van alle allochtonen. De relatie tussen autochtone en allochtone Nederlanders komt daarmee onder druk te staan. Dit doet afbreuk aan de cohesie van de samenleving.

6) Het is onwenselijk dat mogelijkheden tot legalisering worden afgesloten
De regering is van plan een aanvraag voor een verblijfsvergunning af te wijzen als de aanvrager illegaal in Nederland verblijft of heeft verbleven. Enkele groepen migranten lijken hiervan uitgezonderd te gaan worden, zoals bijvoorbeeld alleenstaande minderjarigen. Eerder illegaal verblijf lijkt evenmin te worden tegengeworpen bij asielaanvragen. Maar wanneer strafbaarstelling de norm is, zullen deze mensen dat zelf veelal niet weten, of er moeilijk van te overtuigen zijn dat zij tot die uitzondering kunnen behoren. Ondergetekenden vrezen dat de strafbaarstelling van illegaal verblijf juist voor deze groepen in de praktijk een (extra) belemmering zal zijn om alsnog een aanvraag te doen.
In de afgelopen jaren hebben veel migranten alsnog een kans gekregen hun verblijf te legaliseren.
Ze deden daarbij een beroep op nationale wet- en regelgeving, op internationale mensenrechtenverdragen, op de redelijkheid en billijkheid van de verantwoordelijke bewindspersoon. Als deze mogelijkheid wordt afgesneden, dreigt Nederland mensenrechten te schenden en veroordeelt zij de betrokkenen tot een langdurig leven in de marge.

Ondertekenaars wijzen erop dat binnen het migratiebeleid mensenrechten voorop dienen te staan. Strafbaarstelling van illegaal verblijf draagt bovendien niet bij aan een veilige samenleving.

Ondertekenaars roepen het kabinet daarom op de plannen om illegaal verblijf strafbaar te stellen niet door te voeren.

 

Delen | print deze pagina